Azedgan: Tahar Djaout

Azedgan

D imelsi d azedgan, tadsa-s tecba tin n ltufan

Azedgan(Ṭṭaher)

D azedgan wul-is , d tazedgant tmussni-s , d azedgan s timmad-is ,  ttbut d isem-is: Ṭṭaher .Anamek n wawal-a s tutlayt-nneγ d: azedgan , wanag awal”Ṭṭaher” yekka-d seg tutlayt taɛrabt .

Tiktiwin yeččuren aqerruy n uzedgan γur-sent sser d wazal meqqren , fkant leqder i wid yefkan   leqder d tixxutert i tmussni , i tlelli , i uḥezzeb ; i usuref , i wawal aẓidan , i tikci n ufus n tallalt : d tagelma n twacult iteddun γer sdat .

Atan ɛeddan azal n mraw d semmus (15) n yiseggasen seg wasmi i iγab γef wallen urgaz yessagren tissas d tirrugza , argaz yennan deg wawal ur nettmettat :

“Ad temmeslyeḍ ad temmteḍ ,

Ad tessusmeḍ ad temmteḍ ,

Mmeslay , temmteḍ”.

Yemmut d argaz .

Amedyaz i t-yessnen yeḥzen nezzeh , fell-as yura kra n yifyar-a :

… Taḍsa-s bḥal tin n lṭufan

Ur yessi lmaḍerra

Ul-is d amelsi d azedgan

Tudert-is d isefra

                  Aqerruy yeččur d tiktiwin

Yessaram irennu

Tiyita tres γef yixef

Taḍunt n tmussni

Tala n yisefra

Amdun zeddigen n tsekla

Annar n tmucuha

Aḥriq n tira

Yessan d ijeǧǧigen

Iferṭeṭṭa melluleen

Ttaffgen deg yal tama…

Yeγli-d usemmiḍ

S tmara i d-yusa

Yesbugla allaγ yeftin

Yebra i rruḥ iruḥ…

“Aberkan n uqerruy”, ilem yezdeγ aqerruy-is , wellhen-t wid yeččuren d leγder d tismin , anda ara yewwet “Azedgan” : γer uqerruy…

Ɣef waya : Tareṣṣast teččur d tismin

Tekkat amdan γer wallaγ

Acku :         Teɛna-t anda yettxemmim

Tugi , tikti-s ad d-teffeγ .

Iɛdawen n Rebbi sgujlen merra wid iḥemmlen tezdeg deg tal taγult n tudert , maca wid yeččan tiyita akken i iwata d arraw n umaru .Nabila tagujilt tamecṭuḥt d talemsit am lmalayek tezzem baba-s γer laxart , tenna gar snat nnhati :

“ A baba acimi i teγriḍ ?

Isem-ik mussnaw deg ddunit

D tidet wi ur neγri yettγiḍ

Yelha neγ diri-t yeddem-it

Maca , nekk bγiγ ad tiliḍ

Bγiγ ad k-id- taf tmeddit

Ḥsiγ d tidet i tettnadiḍ

Ad d-tifrir dima am zzit

Tamussni-k d taɛdawt-inu

Tesgujel-iyi meẓẓiyeγ

Yefka-ak Rebbi aqerruy

Gezmen-t yimcumen , γurren-aγ

Taruẓi wala kennu

D awal n yimezwura-nneγ

S tγennant nugi ad s-nebru

Ɣas d agessar i d ayla-nneγ “.

Tayemmat n tgujilin tegzem tasa-s yettqqudduren , yewwa uffad-is , γurren-tt seg win i tt-ittwanasen , win i s-d-ittmalen lbaḍnat-is n lferḥ neγ n lqerḥ , win yid-s tezdi tudert-is acḥal d aseggas , win yellan d baba i yessi-s . Tura , amzun tedda   yid-s… γer wanda ara naweḍ .Amedyaz akka i tt-ittwali :

Tasa n tyemmat teḥdaqqer

Yekfa yimeṭṭi  deg tfekka-s

Ḥemlen yisaffen d yiγeẓran

Arraw-is d igujilen

Nettat tlatin ur ten-teqfil

Sser n ṣṣifa-s yemsa

Am tafat n win i tḥemmel

Afus-is yeṭṭef aγesmar

Allen ldint ur ẓerrent

Lqut d arẓagan deg yimi

Kra yekka wass deg yiwen umḍiq

Amzun dinna i d-tlul

Laɛqel yennejla

Yeggra-d uzeqqur

Deg-s tezzuγur…

Tezmer ad tsebber ul-is acku mačči ala nettat kan i yeǧǧlen s ufus aγeddar , llant d igiman…Leḥzen yettcali…

…Am nettat aṭas i yellan

Iγurr-itent zzman

Temẓi , wujhen-d γur-s

Zzhu , ala ayen iɛeddaan

Ad ḥeznen wussan

Ad d-teqwu terẓeg d temses

Asirem , rekḍen-t yilfan

Rran-t d alebḍan

Yeqqur i yiṭij yeftutes

Lebni yuγal γef yiẓekwan

Ixxamen xlan

Aṭas i ifeẓẓen iles

Ulawen γer daxel kwan

N wid i d-iggran

Times yuγen tugi ad tnes .

 Dda Ṭṭahar yefka azal d ameqqran i tmaziγt seg zik , yerna deg tal tamsalt , ama deg umezruy ama deg tγerma neγ deg tutlayt(tasekla) ,annect-a ibgen-it-id deg wungalen yura .      Deg  umulli wis 14 n tefsut n yimaziγen , deg yimensi-s , iḍ n 19 yebrir 1994 , aseggas deffir n tmettant-is mmektaγ-t-id s usefru-a .Ɣef ssdeḥ taftilt treqq tettdeggir-d tafat tawraγt…

Iḍ-a ad necɛel taftilt

Tafat ad tezreɛ γef tmurt

Yebrir d tameγra n tmaziγt

Yal (a)seggas ɛecrin deg tefsut

D ass ara issettun tawaγit

I d-γeḍlen at n tgennurt

Abrid i d-wwin diri-t

Skuffren tudert deg tagut

Tamaziγt tfukk targit

Tuki-d tbennu tugdudt

Abrid n usrad tewwi-t

Fell-as tettali-d tafukt

Ad d-terr tili γef tbeɛtit

I γ-yesserwan taɛerbubt

Taftilt ad taγ tameddit

I tmaziγt ncerreɛ tawwurt…

Amek i yettwali uzedgan tudert ? Amek-it uxemmem-is γef tmaziγt ?…

Tezdeg tɛennu izeddganen – ul fessus – tasa tettferfir – udem yettaḍsa – asrad  yugar – igenni d azegzaw – iṭij ittirriq – abeḥri d alegγan – ulac amennuγ – ulac anγal n yidammen – ulac tamuheqranit – tella tidet – ala tidet – tidet akken ma tella – ulac targagayt n tugdi – ulac aγilif – ulac lḥif – yella nnif…

…Tirrugza n yirgazen lɛali

Widak n zikenni

Ttgallan ur ḥenten

Ttaken awal , deg-s ur ttuγalen

Tikli γer sdat ur ttagaden

Aγurru , ur t-ssinen

Abrid i ttawin d usrid

Ulac alluy d uṣubbu

Ulac ddaw-as nnig-s

Σinani mačči d uffir

Akka i d tamaziγt

Akka i d Imaziγen

Akkagi ara tili tmurt …

…Iγurr-it zzman amcum , yemmut ur yewwiḍ lebγi-s , yemmut ur yeẓri tamurt-is akken i tt-ittargu ,

Akken i ira yal ass ad tili …

Nekk weɛdey-t s tira n usefru γezzifen deg demma-s , teγzi-s tewweḍ γer 1007 n yifyar …

Nniγ-as deg taggara :

D tezdeg n wul zeddigen

I iyi-d-yessawlen

Ad sγezzfeγ asefru

Yenna-d :”Aru γef yirgazen

Wid ur nḥenten

Skuffren-ten daxel n wagu

Ittgalla zzman fell-asen

Acimi i segmen

Ar tura ur ten-yekcim rekku”.

D tamurt i ḥemmlen aṭas

Iḥucc-iten rrṣas

 Ǧǧan-d tuǧǧal d yigujilen

Ɣunfan amɛic amessas

I yezgan yal ass

Nnan-d ayen i ten-iqerḥen

Acengu iɛedda tilas

Isemsad tuγmas

Igemmej deg win i t-yifen

Neggul limin d aquran

Ad segmen wussan

D tamurt ad yezdi lqedd-is

Aḥeqq widak yemmuten

Yerna ur uklalen

Tugdudt ad taweḍ γer lebγi-s

Ṭṭahar d yiwen seg-sen

Deg wid icehden

Deg (u)mezruy yella yisem-is .

                                                                    Aḍris sγur umedyaz :Malek HOUD

 

Azedgan

Ma tenniḍ-d ad temmteḍ
Ma tessusmeḍ ad temmteḍ
Ini-d temmteḍ!

Publié dans Uncategorized | Laisser un commentaire

Tifernin

Tifernin

Fernegh, fernegh, fernegh….

Fren

Tawiḍ i yelhan

Akka i k-id-weṣṣan

Fren

Taniḍ i taffa

Ur ttawi akerfa

Fren

Seg tirect nadi

Twaract ggudi

Fren

Ad ferzent temsal

Ad k-d-yuɣal wawal

Fren

Semsed taṭṭucin

Tidak yettwalin

Fren

Afran ur neɣfil

Ur yettawi lmil

Fren

Nneyya ur tekki

S tiḥerci n yebki

Fren

Ɣef wul-ik ɛfes

Tacriḥt melba iɣes

Fren

Ad d-yali yisem

Ad yesfeḍ ilem

Fren

Win ilan azal

Ay iseggmen imal

Fren

Win tenwiḍ d ukyis

Ad yenqeḍ agris

Fren

Lehhu n uzekka

Yezwin akk takka

Fren

Ul-ik ad yifsus

Ma tekkseḍ ammus

Fren

Ma tferneḍ ufrin

Ad k-yeḍmen aɛwin

Ferneɣ, ferneɣ, ferneɣ…

Nwiɣ wwiɣ i yelhan

Ferneɣ, ferneɣ, ferneɣ…

Ṣṣaḥen-iyi-d yilefḍan

Rniɣ ferneɣ ferneɣ

Teffeɣ-d tirect n yiẓan.

                                                                  Malek HOUD.

Twalam d acu i d-yeddan….

Publié dans Uncategorized | Laisser un commentaire

Dda Mouhend

 

Dda Muhend

Timuzgha d iman-is

Dda Muḥend

 

Yensa yifeṭṭiwej yukin

Yessaki acḥal d tafrit

Yesreɣ merra timedlin

Ineṭlen ula d targit

Tafat tuɣ akk tiɣaltin

Tidet tifrar-d am zzit

A Dda Muḥend tanemmirt!

Isem-ik yezdi d tudrin

D amnezu seg yimjuhad

Yerra-d tilelli i tmurt

Yennuɣ-itt ur tt-yugad

Fransa yak teṭṭef tawwurt

I d-teǧǧa d yir aṣeggad

Issengaren deg tsekkurt

Dda Muḥend yeḥemmel tafsut

Ɣef waya ur yebri i znad

Jehlen agdud deg tlelli

Jehlen-t ula deg nnekwa-s

Ɣas ma yella d Aqbayli

D taɛrabt ad tehder tarwa-s

Sseččen-aɣ terẓeg n yilili

Rẓan tamaziɣt deg wammas

Dda Muḥend ur yeqḍiɛ laya-s

Iteddu ur yeḥbis tikli

Ha-t ugraw n Yimaziɣen

Yebded (ɣe)f  lsas “Tifinaɣ”

Iḥudd tamurt (ɣe)f yiɛdawen

Yedla (ɣe)f umezruy-nneɣ

Tutlayt ɣur-s isekkilen

Dayen yeneddekwal wallaɣ

Dda Muḥend yessager iseɣ

Yerra tajmilt i Yugurten.

D amaru yuran tidet

Acḥal d win i teqreḥ

Aqras yugar tafawet

Deg laɛmer-is ur d-yenni: Aḥ!

Yennayer yefka-d tayet

Yemmut uMaziɣ n ṣṣaḥ

A Dda Muḥend ulac smaḥ

Ɣef wid iteffren tidet.

                                                        Tazmalt ass n: 25/01/20

Publié dans Uncategorized | 1 Commentaire

Iles

Iles

Yettuγaḍ yiles deg yimi
Yeqqim yeṭṭili

iles

Deffir wuglan yedduri


Ur yezmir ad d-yin’ awal

Deffir wuglan yedduri
Yerra-tt i tguni
Ayen yeffer d izumal

Imetman ḥaca nutni
Aksum -is yelwi
Yeγli d amγar ur yuklal

Ay acedluḥ azeggaγ
Yiggas ad k- seggeγ
Ad k- degreγ i wuccanen

Lbaṭel mi ara t-ẓreγ
ṭerḍeγ ad d-neṭqeγ
Tεuggneḍ fukken imeslayen

Teẓriḍ diri ma ssusmeγ
Tebγiḍ ad qebleγ
Amrar s amgerḍ n watmaten .

Aḥeq iles yettwakeblen
D wallaγ yiraden
D tamdelt f uẓekka ard tekkes

Ad nẓer at laxert yeddren
Aglim f iγessan
Ifassen refden iles

Aten aya ulin-d d asawen
Agdud ad t-muqlen
Walan-t d azeqqur ires.

Zerriεa-s teγli ar wakal
Issemγi ard d-ilal
Iles-is ur ikerri ad yiγzif

G tfeqlujt tagmat tikal
Ar lḥeqq tmal
Teggul ad tekkes aγilif

Ass ad d-igrin d amellal
Ad ifak ccwal
Iles ad s-d-yuγal nnif .

Iles

Ighusa ujgu alemmas

Publié dans Uncategorized | 1 Commentaire

Inebgi amessas

Inebgi amessas

Ala times i yernan tagrest

Ulac anzi seg yinzan imaziɣen (amedya: “Inebgi n yiwen wass d afessas, inebgi n sin wussan d amessas, inebgi n wussan aṭas ddem-d adebbuz erẓ-it fell-as” yekka-d seg temɛayt “Inebgi amessas”) i d-ilulen kanakka iman-is melba ma yefruri-d seg uḍris n kra n temɛayt i t-id-issegzayen, amek i d-yusa ɣur-neɣ, nesseqdac-it deg tegnatin n uskasi gar-aneɣ. Maca drus maḍi n yimdanen i yeḥṣan s wamek i d-nnulfan yinzan.

Inebgi amessas

Zik-nni deg tegrest, adfel idel merra tiɣaltin d luḍat, ad s- tiniḍ amaḍal yelsa abernus amellal. Di tsemhuyt am ta i iruḥ yiwen umɣar d inebgi ɣer umeddakel-ines.Lxir yewwi yid-s d aḍellaɛ n lleft.

Deg ubrid i yuɣ, asemmiḍ igezzem, taxlult tetteddu deg wanzaren. Akken kan i t-yefka umnar n tewwurt s axxam, isellem ɣef yimawlan s uqalal, yelḥeq-asen lleft-nni, yekkuki ɣer tesga anda i yella lkanun i wakken ad yeẓẓiẓen acku yenɣa-t fuccil d qajjar.

Yekka kra n wussan ttrajun-t yimawlan n uxxam ad tekfu trezzaft-is maca inebgi ur nezmir ara i usemmiḍ ur d-yecgil ara s rrwaḥ.Yufa iman-is dinna, berra n tewwurt yekkat ugris s nniya-s.

Ruḥ tura kečč ad t-testixreḍ ɣef yiri n lkanun ma yeẓẓiẓin neɣ ddaw n tduli ma yeṭṭes. Bab n uxxam isetḥa ad yessuffeɣ ameddakel-is ɣas ma yeḥṣa iɛedda cwiṭ i tilas acku inebgi n tegrest ẓẓay nezzeh. D tamɣart iwumi iɣaḍ lḥal aṭas. Yal ass tekkat inebgi n twaɣit s lemɛun, teqqar:

“Inebgi n yiwen wass d afessas,

inebgi n sin wussan d amessas,

inebgi  n wussan aṭas,

ddem-d adebbuz,erẓ-it fell-as”.

Inebgi yesla-d akk maca yerra iman-is d win iɛuẓẓgen, ad s-tiniḍ ur yelli maḍi din. Ma d yiwen wass-nniḍen, tekker temɣart zik ad tenneḍ tiɣerɣert, amɣar bu lleft mazal-it yeṭṭes deg tissi, tessemsed taɣect-is tendeh akken ad s-d- isell:

“Yuli wass tban tafat

W(i) ittẓallan lefjer yekker

Inebgi itbeɛ-it rrwaḥ

Ulayɣer da yeckerker“.

Imi i s-d-yesla inebgi-nni yerra-as-d:

“Yugi wul ad inecraḥ

M(i) ur tennuɣeḍ d yimsisker

Tagrest ḥseb-itt am yiḍ

Tafsut ma irad ad nennser“.

Amɣar bu uzuran n wudem yesɛedda tagrest almi tfukk, akken i d-teffeɣ tefsut yekker ad iruḥ, rran-as lleft deg uḍellaɛ-is…Iteddu yeqqar i yiman-is:“ D lleft i d-wwiɣ , d lleft i ččiɣ , d lleft i d-rriɣ…“

AMAWAL

Amaḍal: ddunit

Tagrest: ccetwa

Tasemhuyt: am tegrest

Imsisker: bufraḥ

 

Inebgi amessas

Lkanun akk ines

Publié dans Uncategorized | 1 Commentaire

Cherif Kheddam

 

Cherif kheddam

Cherif Kheddam

Dda Crif mi mezzi

Dda Crif

Ihegga-t-id i lǧamaɛ

Baba-s yesseḥfeḍ-as leqran

Yella d aqcic ameẓyan

Ur nettidir deg listaɛ

Awal yuɣ-it i yimawlan

D ixeddim kan i t-yegman

Deg Lezzayer i yella nnfeɛ

Dinna yexdem d axeddam

Akka i d Crif Xeddam

D ddunnit yexdem ddreɛ

Dda Crif

Yennuɣ d lḥif

S tezmilt n uẓawan

Yexdem d axeddam n ufus

D aɣrib deg tmurt n Fransa

Taẓuri deg-s i tensa

Ayen d-as-yexdem drus

Tefrawes-as acḥal tasa

Isfel akkin i tlisa

Ccna-nneɣ, yekkes-as ammus

Asurdi-s tečča-t Tuydayt

Aẓawan d aman yeswa-t

Asnulfu ɣur-s fessus

Dda Crif

Yennuɣ d lḥif

S tezmilt n uẓawan

Yelmed lsas n uẓawan

Yessuli ccan n teqbaylit

Seg tafrara-s ɣer tmeddit

« Lemri-s » d win i ɣ-d-yeẓran

Win d-immuger iɛawen-it

S imal yelhan isegger-it

Ɣur-s yejbed-d iɣeblan

Tazmert teṭṭef s yiwen uẓar

Yekrez i yekrez uzger

Tura s yisem-is i ttgallan

Dda Crif

Yennuɣ d lḥif

S tezmilt n uẓawan

Isem-is yettwanas itran

Yuli d asawen iɛella

Netta ur yecliɛ ara

Yeqqim d amdan n uẓawan

Talqayt-nni n yisefra

Tamuɣli-ines s azekka

Lḥeqq, fkan-as-t wussan

Yeqqim d argaz n wawal

D tikli-s i s-yerran azal

Almi yessgujjel imawlan

Dda Crif

Yennuɣ d lḥif

S tezmilt n uẓawan

Malek HOUD

Cherif Kheddam

Dda Crif

Publié dans Uncategorized | 2 Commentaires

NEQBER

Neqber

Neqber

Ulac dighen am usirem

Tafdult yundin ur tzeggel

Win teskuffer yeqqim din

S temrart amgerḍ yejgugel

(ɣe)F tmurt ur d-rsent tfednin

Nutni, ur ten-yeɛni uɣbel

Dhan-d d ujmaɛ n tɛeqqayin

Buglu deg umakan neɣ azzel

Taggara-k d ddaw n tmedlin

Rnu-as zzit i tmes

S ssekker ččar asegres

(de)G ubrid tewwteḍ: Hedd ! Tnin !

Tagrawla wwin n lyasmin

Idammen ur sɛin tariḥt

Acḥal d tarwiḥt i yeɣlin

Mmugren zzman n teqriḥt

D izgaren i izerɛen timẓin

Iɣyal ččant-tent s tiṣṣiḥt

Ttrad ɣur-sen d tixeddaɛin

Ɛudden tadamsa d taẓllit

Segger taflukt ɣer waman

Targuḍ azekka yelhan

Yečča uslem tameddit

Asirem, ha-t yessusem

Wiss ma ad iɛiwed ad d-ilal

Tiɣerɣert teččur d lhemm

Tudert yettwakkes-as wazal

Ɣer terbut yurag ssem

Nɣan amdan, wwin akal

Deg ugerjum yebleɛ wawal

Ɣas ma ur d-nenṭiq neḍlem

Wwten-aɣ merra ɣef walim

Ad nettu timẓin, aclim

Ɛelfen akerciw n ulɣem

Mel-iyi-d amek ad tefru

Taqnuẓt ur teshil tuɛer

Nbubb, nettbabba nettru

Tifrat tedha-d d uzuɣer

Bezzaf iḍul usaru

Uqbel taggara-s neqber

Tagnit, nebɣa-tt ad tdewwer

Yal wa ad yaweḍ lebɣi-s

Ad yettimɣur ccan-is

Tamurt, deg (yi)genni ad tzehher.

Malek HOUD

Neqber

Ulac abrid wis sin

Publié dans Uncategorized | 1 Commentaire